Wythnos/Week 272, Hydref/October 19-26 1919

[English below}

 Sonnir am angladd y diweddar Lefftenant Berrington-Davies (fel y soniwyd yr wythnos diwethaf) yn y papur newydd. Mae cyd-swyddog wedi ysgrifennu mai’r Is-gapten Berrington-Davies yn esgeuluso’i hun a gwneud ei ddyletswydd pan ddylai fod wedi bod yn yr ysbyty oedd achos ei farwolaeth.

Mae trasiedi Cribyn y soniwyd amdani yn ystod yr wythnosau blaenorol yn y newyddion eto. Daeth y rheithgor i’r casgliad fod y ddau frawd cyhuddedig o Glawddmoel yn ‘ddieuog’.

Mae’r Rhingyll A.W. Perry Morgan o Aberystwyth wedi cael ei ddadfyddino tra bod cinio croeso adref mewn cysylltiad ag adran argraffu’r Cambrian News wedi’i roi yn y Central Hotel.

Mae’r Rhingyll H.E. Smith wedi’i gynnwys yn y rhestr o enwau a ddygwyd i sylw’r Swyddfa Ryfel am wasanaethau mewn cysylltiad â’r rhyfel.

Mae William Jones, a elwir hefyd Mason a gafodd ei ddadfyddino ag enw da, wedi pledio’n euog i briodas ddwywreigiog ac mae wedi cael ei anfon i’r carchar gyda llafur caled am naw mis.

Cyhoeddwyd canlyniad Etholiad Trefol Aberteifi gan y Maer. Roedd pleidlais y menywod yn un gref. Derbyniwyd y nifer fwyaf o bleidleisiau (721) gan ymgeisydd y Morwyr a’r Milwyr, Griff R. Jones.

Mae ‘Llith y Milwr’ yn sylwebaeth ar yr oes newydd gan I. Aronfa Griffiths. Mae’n credu bod y mwyafrif yn cytuno ag ef nad yw’r oes newydd hon o frawdoliaeth fel y clywyd amdani yn y ffosydd yn amlwg o gwbl yn ein gwlad heddiw.

Mae sefydliadau Cynghrair y Cenhedloedd ledled y wlad yn annog y dylid cadw dydd Sul nesaf fel diwrnod o ddiolchgarwch am heddwch.

The late Lieutenant Berrington-Davies’ (as mentioned last week) funeral is reported in the newspaper. A brother officer has written that Lieutenant Berrington- Davies’ neglect of himself and sticking to his duty when he should have been in hospital was the cause of his death.

The Cribyn tragedy which was reported in previous weeks is again in the news. Both accused brothers of Clawddmoel were found by the jury to be ‘not guilty’ and they were acquitted.

Sergeant A.W. Perry Morgan of Aberystwyth has been demobilised whilst a welcome home dinner in connection with the printing department of the Cambrian News has been given at the Central Hotel.

Sergeant H.E. Smith is included in the list of names brought to the notice of the War Office for services in connection with the war.

William Jones, alias Mason who was demobilised with a good character, has pleaded guilty to a bigamous marriage and has been sent to prison with hard labour for nine months.

The result of the Cardigan Municipal Election was declared by the Mayor. The ladies’ vote was a strong one. The greatest number of votes (721) was received by the Sailors and Soldiers candidate, Griff R. Jones.

‘Llith y Milwr’ (The Soldier’s Lesson), is a commentary on the new age by I. Aronfa Griiffiths. He believes that the majority are in agreement with him that this new age of brotherhood as was heard of in the trenches is not at all evident in our country today.

The League of Nations’ organisations throughout the land are urging that Sunday next be observed as a day of thanksgiving for peace.

Cliciwch ar y lluniau i’w gwneud yn fwy/Click on images to enlarge

Wythnos/week 271: 12-18 Hydref/October 1919

[English below]

Mae ysgrifau coffa’r Lefftenant George Stewart Berrington-Davies a’r Uwchgapten Prioleau yn ymddangos yn y papur newydd. Roedd y cyntaf wedi gwasanaethu yn Rwsia cyn mynd yn sâl a chael ei ollwng yn wael o’r fyddin tra bod yr ail wedi bod yn aelod o’r Staff Cudd-wybodaeth yn yr Aifft.

Yn Memoriam,- cofir y canlynol,- y Lefftenant 22 mlwydd oed S.D. Evans o Feulah, y Cloddiwr David Lloyd, y Preifat 19 mlwydd oed David Lewis Richards o Aberystwyth a’r Is-gorporal E.D. Rowlands o Dan-y-Cae, Aberystwyth.

Yn ffodus mae eraill wedi dychwelyd adref. Ym Mrongest cynhelir cyngerdd i Willie H. Jones, Nathan Davies ac Evan Owen James ac mae ffrindiau’n falch iawn o groesawu’r Preifat Tom Thomas adref yn Henllan. Mae’r Preifat David Davies o Gwm Rheidol wedi cael ei ddadfyddino fel y mae’r Gynnwr William Jones o Bontarfynach a thri arall yn Nhregaron,-Dr D.R. Jones o Salonica; y Preifat R.T. Jones o India; a’r Preifat Gomer Evans o Ffrainc.

Mae Johnnie Jones o Landysul, a gafodd ei ddadfyddino’n ddiweddar, yn priodi Miss Mary Jones ac yn y Borth mae T.R. Jones wedi cychwyn ar ei ddyletswyddau fel clerc rheilffordd.

Nid yw dadfyddino Byddin Tir y Menywod yn golygu tynnu’r gweithwyr yn ôl. Mae cyflogwyr yn awyddus i’w cadw lle bynnag y bo modd i wneud hynny.

Mae trethdalwyr Aberteifi wedi mynychu cyfarfod a gynhaliwyd i hyrwyddo ymgeisyddiaeth M Griff Jones, sy’n rhedeg o dan nawdd Ffederasiwn y Milwyr a’r Morwyr a Ryddhawyd.

Mae ‘Beddau’r Dewrion’ yn nodi bod llawer wedi’i wneud yn ystod y flwyddyn ddiwethaf i ddarganfod pwy sy’n gorwedd o dan y beddau dienw sy’n gorwedd yn nhir Gogledd Ffrainc a Fflandrys. Y gobaith yw cwblhau’r dasg hon erbyn mis Mawrth nesaf. Yn y cyfamser ni chaniateir i unrhyw un fynd draw i weld y beddau nes bod y gwaith o’u cofrestru wedi’i gwblhau.

The obituaries of Lieutenant George Stewart Berrington-Davies and Major Prioleau appear in the newspaper. The former had served in Russia before becoming ill and being invalided home whilst the latter had been a member of the Intelligence Staff in Egypt.

In Memoriam,- the following are remembered,- 22 year old Lieutenant S.D. Evans of Beulah, Sapper David Lloyd, 19 year old private David Lewis Richards of Aberystwyth and Lance-Corporal E.D. Rowlands of South-road, Aberystwyth.

Happily others have returned home. In Brongest a concert is held for Willie H. Jones, Nathan Davies and Evan Owen James and friends are very pleased to welcome home Private Tom Thomas in Henllan. Private David Davies of Rheidol Valley has been demobilised as has Gunner William Jones of Devil’s Bridge and three others in Tregaron,-Dr D.R. Jones from Salonica; Private R.T. Jones from India ; and Private Gomer Evans from France.

Recently demobilised Johnnie Jones of Llandyssul marries Miss Mary Jones and in Borth T.R. Jones has commenced duties as railway clerk.

The demobilisation of the Women’s Land Army does not involve the withdrawal of the workers. Employers are anxious to retain them wherever possible to do so.

Ratepayers of Cardigan have attended a meeting which was held to further the candidature of M Griff Jones, who is running under the auspices of the Discharged Soldiers and Sailors Federation.

‘Beddau’r Dewrion’, (the Graves of the Brave), reports that during the past year much has been done to discover who lies under the unnamed graves which lie in the land of Northern France and Flanders. It is hoped to complete this task by next March. Meanwhile no one is allowed to go over to view the graves until the work of registering them is completed.

Cliciwch ar y lluniau isod i’w gwneud yn fwy/Click on the images below to enlarge

 

Wythnos/week 270: 5-11 Hydref/October 1919

[English below]

‘In Memoriam’ – mae Lizzie Williams a oedd wedi gweithio yn Ffatri Arfau Pen-bre ac a fu farw yn Aberteifi ym 1916 yn cael ei chofio gan ei mam a’i brawd.

Nodir yn y Cardigan and Tivy-side fod enw’r Preifat James Davies o Lechryd wedi’i hepgor o’r rhestr o arwyr sydd wedi cwympo.

Mae rhagor o filwyr Aber-porth yn cael eu dadfyddino: David John Jones ar ôl blynyddoedd lawer o wasanaeth gweithredol, Tom Hywel Davies ar ôl bod ar y môr am dros dair blynedd a John Daniel Jenkins ar ôl treulio llawer o’i amser yn Ffrainc a Gwlad Belg.

Yn Swyddffynnon, mae argymhellion y Pwyllgor Cofebau wedi’u mabwysiadu yn yr ystyr y dylid gosod ffenestr liw yn Eglwys Ystradmeurig a senotaff gwenithfaen ar sgwâr y pentref yn Swyddffynnon.

Yn Aberteifi cynhelir ”Cinio Heddwch” ar gyfer dros 50 o ddynion cyhoeddus mwyaf blaenllaw’r dref, ynghyd â’u gwragedd.

Dywedir bod dau sefydliad gwych Aberystwyth, -Llyfrgell Genedlaethol Cymru a’r Brifysgol, wedi wynebu’r problemau anodd a gododd ar ôl i ryfel ddihysbyddu dynion ac arian y byd. Hefyd yn Aberystwyth, agorir arddangosfa o baentiadau’r arlunydd o Wlad Belg, M. de Saadeleer, yn yr Hen Ystafelloedd Ymgynnull (Daeth M. de Saadeleer o hyd i gartref yn ardal Aberystwyth ar ôl i’r Almaenwyr oresgyn ei wlad).

Mae ‘Hiraeth y Cardi’ gan Lloyd Rowlands yn gerdd a ysgrifennwyd yn Bab-el-Hadid ar Fedi 7fed ac mae’n mynegi ei hiraeth am ddychwelyd i’w gartref yng Nghymru.

Mae’r Bwrdd Amaeth wedi penderfynu rhoi’r gorau i’r cynllun ar gyfer rhoi hyfforddiant byr mewn canolfannau i gyn-filwyr cydnerth sy’n dymuno dod yn weithwyr fferm.

‘Colofn Gymysg’ – mae enwau fel Coedwig Mametz a Chefn Pilkem yn gyfarwydd i’r mwyafrif yn ogystal â rhai lleoedd eraill yn Salonica a Phalesteina. Bydd llawer o leoedd am byth yn gysegredig i’r teuluoedd hynny sydd wedi colli anwyliaid. Mae ‘Gwersi’r Gorffennol’ yn cyfeirio at y streiciau diweddar – mae’n drawiadol sut mae’r wlad wedi ymdopi â’r sefyllfa heb fawr o drafferth yn bennaf oherwydd y profiadau a’r problemau y bu’n rhaid eu hwynebu yn ystod blynyddoedd y rhyfel.

‘In Memoriam’ – Lizzie Williams who had worked at the Pembrey Munitions Factory and died at Cardigan in 1916 is remembered by her mother and brother.

It is noted in the Cardigan and Tivyside that the name of Private James Davies of Llechryd has been omitted from the list of fallen heroes.

More Aberporth soldiers are demobilised – David John Jones after many years of active service, Tom Hywel Davies having been on the sea for over three years and John Daniel Jenkins having spent much of his time in France and Belgium.

In Swyddffynnon the recommendations of the Monuments Committee have been adopted in that there is to be an insertion of a stained glass window in Ystrad Meurig Church and a granite cenotaph on the village square at Swyddffynnon.

In Cardigan a ”Peace Dinner” is held for over 50 of the foremost public men in the town, together with their wives.

The two great institutions of Aberystwyth, -the National Library of Wales and the University are reported to have faced up to the difficult problems which arose after war had drained the world of men and of money. Also in Aberystwyth, at the Old Assembly Rooms an exhibition is opened of paintings of the Belgian artist, M. de Saadeleer. (M.de Saadeleer on the invasion of his country by the Germans found a home in the Aberystwyth area).

‘Hiraeth y Cardi’ (The Yearning of the Cardi) by Lloyd Rowlands is a poem penned in Bab-el-Hadid on September 7th and expresses his longing to return to his home in Wales.

The Board of Agriculture has decided discontinue the scheme for giving short training at centres to able-bodied ex-servicemen who wish to become farm labourers.

‘Colofn Gymysg’ , such names as Mametz Wood and Pilkem Ridge are familiar to most as well as some other places in Salonika and Palestine. Many places will forever be sacred to those families who have lost loved ones. ‘Gwersi’r Gorffennol’ (Lessons of the Past’), refers to the recent strikes,- it being impressive how the country has coped with the situation with little trouble mainly due to the experiences and problems which had to be confronted during the war years.

Cliciwch ar y lluniau isod i’w gwneud yn fwy/Click on images below to enlarge

 

Wythnos/week 269: 28 Medi/September-4 Hydref/October 1919

[English below]

Mae teuluoedd yn parhau i gofio eu hanwyliaid coll,- William D. Harper a gollodd ei fywyd ar y môr trwy ymosodiad gan y gelyn, yr Is-lefftenant Gwilym Phillips a laddwyd ar faes y gad a’r Preifat Evan Richard Jones a syrthiodd ar faes y gad yn Nhir Neb.

Yn Aberystwyth mae’r Henadur Samuel yn gofyn beth sydd wedi dod o Bwyllgor y Gofgolofn ac mae Pwyllgor Cofgolofn Rhyfel Llanbedr Pont Steffan yn penderfynu bod angen gofyn i’r cerflunydd, Syr Goscombe John am fodel plastisin o’r gofgolofn arfaethedig a fyddai o gymorth mawr i’r Pwyllgor yn ei ymdrechion i gael arian.

Mae Cyngor Aberystwyth yn penderfynu nad yw’n dymuno addurno Neuadd y Dref gyda reifflau ofer yr Almaen.

Mae’r priodfab David Llewelyn Jenkins a anafwyd deirgwaith yn y rhyfel yn priodi Jennie Margaret Evans a ddychwelodd adref ym mis Mehefin ar ôl dwy flynedd o wasanaeth fel nyrs yn y Fintai Gymorth Wirfoddol yn Ysbyty Milwrol Tidworth.

Mae R.S.M. Fear yn gofyn i Gydbwyllgor Sefydlog Sir Aberteifi am ei gefnogaeth yn ei gais i gael ei bensiwn wedi’i ailasesu yn yr un modd â phe bai wedi ailymuno â’r lluoedd yn ystod y rhyfel.

Mae tri ar ddeg o ymgeiswyr wedi cael eu dewis ar gyfer ysgoloriaethau cwrs byr gan Bwyllgor Addysg Amaethyddol Sir Aberteifi. Roedd saith o’r ymgeiswyr a ddewiswyd yn filwyr a ryddhawyd.

Yn Llandysul rhoddir cyngerdd croeso’n ôl i groesawu’r Preifat Jim Davies adref tra bod y Preifat J. Maethlon James wedi cyrraedd adref yn y Borth ar ôl cael ei ddadfyddino.

Cynhaliwyd cyfarfod o’r Cymrodyr yn yr Ystafelloedd Ymgynnull, y Borth.

Families continue to remember their lost loved ones,- William D. Harper who lost his life at sea through enemy action, Second Lieutenant Gwilym Phillips who was killed in action and Private Evan Richard Jones who fell in action in No Man’s Land.

At Aberystwyth Alderman Samuel  asks what has become of the Memorial Committee and the Lampeter War Memorial Committee decide that it is necessary to ask the sculptor, Sir Goscombe John for a plasticine model of the proposed monument which would very much help the Committee in its efforts to obtain funds.

The Aberystwyth Council decide that it does not wish to decorate the Town Hall with derelict German rifles.

Bridegroom David Llewelyn Jenkins who was wounded three times in the war marries Jennie Margaret Evans who returned home in June after two years service as a V.A.D. nurse at Tidworth Military Hospital.

R.S.M. Fear asks the Cardiganshire Standing Joint Committee for its support in his application to have his pension re-assessed in the same way as if had actually rejoined the forces during the war.

Thirteen applicants have been selected for short course scholarships by the Cardiganshire Agricultural Education Committee. Seven of the chosen applicants were discharged soldiers.

In Llandyssul a reception concert is given to welcome home Private Jim Davies whilst Private J. Maethlon James has arrived home in Borth having been demobilised.

A meeting of the Comrades was held at the Assembly Rooms, Borth.

Cliciwch ar y lluniau isod i’w gwneud yn fwy/Click on images below to enlarge.

Wythnos/week 268: 21-27 Medi/September 1919

[English below]

Cynhaliwyd angladd arwr rhyfel ym Mhontrhydfendigaid.  Gwelodd y cyn-filwr David Rowland Jones frwydro ffyrnig yn Ffrainc. Cafodd ei anafu a’i anfon i’r ysbyty. Cafwyd cymhlethdodau ac fe’i hanfonwyd adref o’r ysbyty. Yn drist, arweiniodd ei anafiadau ar ei farwolaeth yn dri deg tri mlwydd oed.

Ar nodyn hapusach, priododd Mr J Davies o Rydowen, a ddadfyddinwyd yn ddiweddar o’r Artileri Maes Brenhinol (RFA) Miss Evans o Fridfa Ffynnon-Llewelyn, ac yng Nghwm Rheidol, priododd y Gyrrwr James Evans, hefyd yn gyn-aelod o’r RFA Miss M.A. Davies, Dolgamlin.

Cynhaliwyd parti gardd ym Mharc Crosswood ar gyfer swyddogion Ail Sgwadron Llynges Prydain sydd ar ymweliad ag Aberystwyth.  Cyrhaeddodd gwesteion o bob rhan o’r Sir i gwrdd â’r swyddogion.  Ddydd Sadwrn chwaraewyd gêm bêl-droed yn Crosswood rhwng tîm oedd yn cynrychioli Cymrodyr y Rhyfel Mawr Aberystwyth a staff yr Arglwydd Lisburne.

Mae Maeres Aberteifi’n cydnabod yn ddiolchgar y £5 5s a dderbyniwyd oddi wrth bwyllgor y Dosbarth Dawnsio.

Derbyniwyd gohebiaeth yn rhoi gwybod bod dryll maes yn cael ei anfon i Landysul.

Yn ôl adroddiadau papurau newydd prynodd gynghorau sir 8,627 o aceri er mwyn adeiladu daliadau bach ar gyfer cyn-filwyr yn ystod yr wythnos yn diweddu Medi 27ain.

Bydd menywod Byddin y Tir yn cael eu dadfyddino’n swyddogol cyn diwedd y flwyddyn.  Yn ôl pob tebyg, disgwylir y bydd y mwyafrif ohonynt yn penderfynu aros ar y ffermydd.

Mae’r ‘Golofn Cymrodyr’ yn adrodd ar yr ymdrech a wnaed gan y Llywodraeth i sicrhau a chynnal llefydd i bob dyn anabl.  Anogir pob cyflogwr yn y Deyrnas Unedig sy’n cyflogi deg neu ragor o weithwyr i ymrwymo i gyflogi cymaint o gyn-filwyr anabl â phosib, i gyfrif am o leiaf 5 y cant o’r sefydliad cyfan, gan gynnwys dynion, merched ac ieuenctid.

Mae ‘Welcome Home’ gan Frederick Warren yn cyfarch yr amddiffynwyr dewr a ddychwelodd adref ac yn gweddïo dros y rhai na fydd yn dychwelyd ‘to this great land’.

A war hero’s funeral is held in Pontrhydfendigaid. Ex-soldier David Rowland Jones had seen severe fighting in France. Wounded, he was sent to hospital. Complications set in and he was discharged and came home. Sadly his illness ended fatally at the age of thirty-two years.

On a happier note recently demobilised from the Royal Field Artillery Mr J Davies of Rhydowen marries Miss Evans of Ffynnon-Llewelyn Stud Farm, whilst in Rheidol Valley Driver James Evans, formerly also of the RFA marries Miss M.A. Davies, Dolgamlin.

A garden party has been held at Crosswood Park for the officers of the Second Battle Squadron, which are on a visit to Aberystwyth. Guests arrived from all parts of the County to meet the officers. On Saturday a football match was played at Crosswood between a team representing Aberystwyth Comrades of the Great War and Lord Lisburne’s staff.

The Mayoress of Cardigan gratefully acknowledges the receipt of £5 5s. from the committee of the Dancing Class.

A communication has been received that a field gun is being forwarded to Llandyssul.

According to newspaper reports county councils have brought 8,627 acres for the purpose of small holdings for ex-servicemen in the week ending September 27th.

The women of the Land army will be disbanded officially before the end of the year. Apparently it is expected that a majority of them will decide to remain on the farms.

The ‘Comrades Column’ reports on the effort made by the Government to secure and maintain the complete absorption of all disabled men. Every employer in the United Kingdom who employs ten or more workers is urged to undertake to employ as many disabled ex-service men as possible, with a minimum of 5 per cent of his total establishment, including men, women and juveniles.

‘Welcome Home’ by Frederick Warren hails the brave defenders who have returned home and breathes a prayer for those who will not return to ‘this great land’.

Cliciwch ar y lluniau i’w gwneud yn fwy/Click on images to enlarge