Wythnos/week 95: 26 Mai/May-1 Mehefin/June 1916

[English below]

Aberaeron – Mrs Abel Jones yw’r prif siaradwr mewn cyfarfod o bobl y dref ynglŷn ag amaethyddiaeth, ac mae R.S.M. Fear o Aberystwyth yn cael pum llythyr difyr oddi wrth wŷr Magnelwyr Aberteifi yn Yr Aifft.
Mae’r awdurdodau lleol yn nalgylch Coleg Aber oll yn gwrthod penodi llywodraethwyr er mwyn nodi eu siom ynglŷn â’r hyn a wnaeth y Brifysgol o ran pensiwn Dr Ethe.
Pleser o’r mwyaf yw i Faer Aberystwyth weld y Sgowtiaid, Brigâd Llanciau’r Eglwys a’r Geidiaid yn saliwtio baner Prydain ar Ddiwrnod yr Ymerodraeth.
Mae’r Is-gapten ‘Ianto’ Hopkins Jones o Cartrefle, Swyddffynnon am gael dyrchafiad, ac yntau’n dal y record am fomio o bell, a cheir sôn unwaith eto am Lefftenant Osborne (gweler y newyddion yr wythnos diwethaf) fel un o’r ‘Cardis’ a fu’n rhan o’r cyrch bomio dros ffosydd yr Almaenwyr ddydd Llun, Mai 8.
Ymddengys fod holl wŷr Tregaron ar bob ffrynt yn fyw ac iach.
Gyda thristwch y clywir fod gŵr arall o Landysul, Preifat David Jones, wedi’i ladd ar faes y gad. Gwneir casgliadau ar Ddiwrnodau Fflagiau, ac ar Ddiwrnod yr Ymerodraeth cyhoeddir rhestr o’r gwŷr hynny sydd gartref ar eu seibiant.
Mae Archddiacon Aberteifi yn rhoi anerchiad yn annog pawb i wneud eu gorau glas wrth drin y tir a chynhyrchu bwyd i borthi pobl y dref a’r gweithwyr yn y cadarnleoedd diwydiannol.
Yn ‘Llith y Milwr’ ceir sôn am y gwcw a rhegen yr ŷd yn ymweld â meysydd y gad, a’r gobaith y byddant yn adrodd gweddïau’r rhai sydd gartref i’r milwyr yn y ffosydd.
Gwelir mwy o ohebiaeth ynglŷn â dibynyddion milwyr a morwyr a’u lwfansau yn Llyfr Llythyrau Cyngor Sir Aberteifi.
Caiff Parry Maclean ei ladd ym Mrwydr Jylland ar fwrdd HMS Defence ar ôl i’r Almaenwyr danio dwy rownd at y llong.

Aberaeron: Mrs Abel Jones is the chief speaker at a meeting of townspeople interested in agriculture whilst R.S.M. Fear of Aberystwyth receives 5 interesting letters from men of the Cardigan Battery in Egypt.
Local authorities throughout the Aber College area are declining to appoint representative governors as a mark of their disapproval of the action of Aberystwyth University in respect of Dr Ethe’s pension.
The Mayor of Aberystwyth has great pleasure in seeing the Boy Scouts, Church Lads Brigade and Girls Guides saluting the flag on Empire Day.
Corporal ‘Ianto’ Hopkins Jones of Cartrefle, Swyddffynnon is to be promoted and holds the record for long distance bombing whilst Lieut Osborne is again mentioned (see last week’s news) as one of the ‘North Cardis’ engaged in the bombing raid made on the German trenches on Monday, May 8th.
Tregaron men on all fronts seem to be casualty free.
Sadly, another Llandysul man, Private David Jones, is killed in action. Collections are made on Flag Days and on Empire Day and a list is published of those men who are home on leave.
The Archdeacon of Cardigan delivers an address urging everyone to do their utmost in order that the land is tilled and food provided for townspeople and the populations in industrial centres.
‘Llith y Milwr’ mentions the visit of the cuckoo and the corncrake to the fields of blood and would like to believe that these birds have conveyed the prayers of those at home who are praying for those at the Front.
Further correspondence regarding dependents of soldiers and sailors and allowances can be seen in the Cardiganshire Council Letter Book.
Parry Maclean is killed in the battle of Jutland, aboard HMS Defence struck by 2 German salvoes.

[Rhowch glic ar luniau i’w gwneud yn fwy / Click images to enlarge]

Colledigion/Losses

31 Mai/May 1916

Parry Maclean of Cardigan, aged 21. Private, Royal Marine Artillery

 

Advertisements

Wythnos/week 94: 19-25 Mai/May 1916

[English below]

Mae Glantegwen Davies o Lanarth yn cyfansoddi’r gerdd ‘Dros ei Wlad’ er cof am yr Is-gorporal John Lewis o Horeb, Llandysul, a fu farw o’i anafiadau yn yr Ysbyty Milwrol yn Ffrainc ar Fawrth 2, 1916.

Yn y golofn ‘Pell ac Agos’ ceir sôn am y ddeddfwriaeth newydd sydd a wnelo â throi’r clociau awr ymlaen. Mae darn arall o ddeddfwriaeth newydd yn gorfodi pob dyn o 18 oed hyd 41 i fod yn filwr, p’un a yw’n ŵr sengl, yn briod neu’n weddw. Bu’r gwanwyn yn un gwlyb eleni, ac mae’r amaethwyr ar ei hôl hi gyda’u llafur mewn rhai ardaloedd. Ceir awgrym bod y tymhorau’n troi’n hwyrach yn raddol bach.

Cawn ambell i bwt difyr o newyddion o Aberystwyth:

Mae gan Mrs Jones, masnachwr cyffredinol yn y Farchnad Gig, saith o feibion yn gwasanaethu yn y fyddin; mae pensiwn Dr Ethe yn dal yn bwnc llosg; daw’r Is-gorporal David Morgan adref ar ei seibiant; mae’r morwr James Pugh, sy’n gwasanaethu yn y Llynges Wrth Gefn, yn cael y Fedal Rwsiaidd.

Yn Llambed ceir newyddion am farwolaeth yr Is-lefftenant D.C. Parry-Davies, a fu am gyfnod yn ysgolfeistr yn Ysgol Coleg Dewi Sant, a cheir adroddiad am angladd y diweddar Fagnelwr Leon Jones yn Yr Aifft. Mae’r Preifat Johnnie Jones o Wellfield, Llanybydder wedi’i anafu wrth wasanaethu gyda’r Fyddin Ymgyrchol.

Yn Nhregaron daeth cynulleidfa Capel Bwlchgwynt ynghyd i ffarwelio â’r Rhingyll Emsden o fyddin Gwlad Belg, tra bo’r Preifat J. Evans o Prospect House ar wasanaeth gweithredol yn Nulyn.

Cyhoeddir lluniau o’r Peiriannydd W.H. Felix o Aberystwyth; y Marchfilwr G.W. Cadman o Lanilar, sydd adref erbyn hyn ar seibiant salwch; y gwladgarwyr o Lanon, Lefftenant D. Lewis Jenkins a’r Preifat Evan James Davies; a’r Is-lefftenant o Swyddffynnon, Noel Osborne Jones, sydd yn ôl pob tebyg yn nwylo’r gelyn ar ôl iddo arwain cyrch bomio ar ffosydd yr Almaenwyr fore Mai 8.

Mae llun arall ar wahân i’r rhai eraill, sef un o’r Is-lefftenant George Osborne Jones o Swyddffynnon – gallwn dybio ei fod yn frawd i’r Is-lefftenant Noel Osborne Jones a wneir uchod.

Mae’r Is-gorporal Gwilym Phillips wedi’i ddyrchafu yn Gorporal, ac mae Maer Aberteifi wedi penderfynu anfon pecyn o raseli at y Prif Gyllellwr yn Sheffield.

Yn olaf, anfonir cerdyn post at Mrs D.H. Davies o’r Eagle, Aberteifi oddi wrth Daniel Harton Davies, â llun o gatrawd Gymreig yn sefyll o flaen wal â ‘Cymru am Byth’ wedi’i baentio arni. (Archifdy Ceredigion, cyf. ADX.375.11).

Glantegwen Davies of Llanarth writes the poem ‘Dros ei Wlad’ in memory of Lance-Corporal John Lewis of Horeb, Llandysul who died of his wounds in the Military Hospital in France on March 2nd, 1916.

‘Pell ac Agos’ reports on the new legislation regarding the hour moving forward. Another new legislation enforces all men of 18 to 41 years of age to become a soldier whether they be single, married or widowed. The Spring season has been a wet one and the agricultural work is greatly delayed in some areas. It is suggested that the seasons are gradually becoming later.

Some interesting snippets of news from Aberystwyth:

Mrs Jones, general dealer, Meat Market has 7 sons serving King and country; Dr Ethe’s pension continues to cause controversy; Lance Corporal David Morgan is home on leave; the Russian medal is received by Seaman James Pugh, R.N.R.

Under Lampeter, news can be read of the death of Second Lieut. D.C. Parry-Davies who was for some time master at St David’s College School, and a report is given of the funeral of the late Gunner Leon Jones in Egypt. Private Johnnie Jones of Wellfield, Llanybyther has been wounded with the British Expeditionary Force.

At Tregaron, the congregation of Bwlchgwynt chapel bid farewell to Sergeant Emsden of the Belgian army, whilst Private J. Evans of Prospect House is on active service in Dublin.

Photographs published are of Sapper W.H. Felix of Aberystwyth; Llanilar Trooper G.W. Cadman now on sick leave; Llanon Patriots Lieut D. Lewis Jenkins and Private Evan James Davies; Swyddffynnon’s Second Lieut. Noel Osborne Jones who is thought to be in German hands after leading a bombing attack on a German trench on the morning of May 8th.

Another photograph which is published separately from the above is that of Second Lieut. George Osborne Jones of Swyddffynnon, presumably the brother of the aforementioned captured Second Lieut. Noel Osborne Jones.

Lance Corporal Gwilym Phillips has been promoted Corporal and the Mayor of Cardigan has decided to forward a parcel of razors to the Master Cutler of Sheffield.

Finally, a postcard of a Welsh regiment with ‘Cymru am Byth’ painted on the wall behind them is sent to Mrs D.H. Davies of The Eagle, Cardigan from Daniel Harton Davies. (Ceredigion Archives ref. ADX/375/11)

[Rhowch glic ar luniau i’w gwneud yn fwy / Click images to enlarge]